భగవద్గీత కర్మ యోగము
శ్రీమద్భగవద్గీత – 3వ అధ్యాయం
కర్మ యోగం
శ్లోకం 1
అర్జున ఉవాచ
జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన ।
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ ॥ 1 ॥
అర్థం: అర్జునుడు అడిగాడు: జనార్దనా! కర్మ కంటే జ్ఞానం గొప్పదని మీరు భావిస్తే, నన్ను ఈ భయంకరమైన కర్మ అయిన యుద్ధంలో ఎందుకు నియమిస్తున్నారు?
శ్లోకం 2
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే ।
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ ॥ 2 ॥
అర్థం: మీ మాటలు నాకు కలగాపులగంగా అనిపిస్తున్నాయి. నాకు శ్రేయస్సు కలిగించే ఒకే మార్గాన్ని స్పష్టంగా చెప్పండి.
శ్లోకం 3
శ్రీభగవానువాచ
లోకేఽస్మిన్ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ ।
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ ॥ 3 ॥
అర్థం: శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు: పాపరహితుడా! ఈ లోకంలో రెండు మార్గాలను నేను చెప్పాను—జ్ఞానమార్గం, కర్మయోగమార్గం.
శ్లోకం 4
న కర్మణామనారంభాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే ।
న చ సన్న్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి ॥ 4 ॥
అర్థం: కర్మలను చేయకుండా ఉండటం వల్ల కర్మబంధం నుంచి విముక్తి లభించదు. కేవలం కర్మలను వదిలేయడం వల్ల సిద్ధి పొందలేడు.
శ్లోకం 5
న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ ।
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః ॥ 5 ॥
అర్థం: ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు. ప్రకృతిలోని మూడు గుణాలు ప్రతి ఒక్కరినీ కర్మ చేయడానికి ప్రేరేపిస్తాయి.
శ్లోకం 6
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ ।
ఇంద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ॥ 6 ॥
అర్థం: కర్మేంద్రియాలను బయటకు నియంత్రించినట్లు కనిపిస్తూ, మనస్సులో మాత్రం ఇంద్రియ విషయాలను ఆలోచించేవాడు మిథ్యాచారి.
శ్లోకం 7
యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేఽర్జున ।
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే ॥ 7 ॥
అర్థం: అర్జునా! మనస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఫలాసక్తి లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేసేవాడు శ్రేష్ఠుడు.
శ్లోకం 8
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః ।
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః ॥ 8 ॥
అర్థం: నీకు విధించిన కర్తవ్యాన్ని చేయు. కర్మ చేయకపోవడం కంటే కర్మ చేయడం మంచిది. కర్మ లేకుండా శరీరాన్ని కూడా పోషించలేవు.
శ్లోకం 9
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః ।
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర ॥ 9 ॥
అర్థం: భగవంతునికి అర్పణ భావంతో చేయని కర్మ బంధాన్ని కలిగిస్తుంది. కాబట్టి ఫలాసక్తి లేకుండా యజ్ఞభావంతో కర్మ చేయాలి.
శ్లోకం 10
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః ।
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ ॥ 10 ॥
అర్థం: సృష్టి ప్రారంభంలో ప్రజాపతి యజ్ఞంతో పాటు ప్రజలను సృష్టించి, “ఈ యజ్ఞం ద్వారా మీరు అభివృద్ధి చెందండి; ఇది మీ కోరికలను నెరవేర్చుతుంది” అని చెప్పాడు.
శ్లోకం 11
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః ।
పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ ॥ 11 ॥
అర్థం: యజ్ఞాల ద్వారా దేవతలను సంతృప్తిపరచండి; దేవతలు మిమ్మల్ని అనుగ్రహిస్తారు. పరస్పరం సహకరించుకుంటూ శ్రేయస్సును పొందండి.
శ్లోకం 12
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః ।
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః ॥ 12 ॥
అర్థం: యజ్ఞంతో సంతృప్తి చెందిన దేవతలు మీకు అవసరమైన భోగాలను ఇస్తారు. వాటిని తిరిగి సమర్పించకుండా స్వార్థంగా అనుభవించేవాడు దొంగతో సమానం.
శ్లోకం 13
యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః ।
భుంజతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ ॥ 13 ॥
అర్థం: యజ్ఞశేషాన్ని స్వీకరించే సత్పురుషులు పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. తమ కోసమే వండి తినేవారు పాపాన్ని అనుభవిస్తారు.
శ్లోకం 14
అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః ।
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః ॥ 14 ॥
అర్థం: అన్నం వల్ల జీవులు జీవిస్తారు. వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం కలుగుతుంది; యజ్ఞం కర్మ ద్వారా జరుగుతుంది.
శ్లోకం 15
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ ।
తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ 15 ॥
అర్థం: కర్మ వేదం ద్వారా నిర్దేశించబడింది; వేదం పరబ్రహ్మం నుంచి ఉద్భవించింది. అందువల్ల బ్రహ్మతత్త్వం యజ్ఞంలో నిత్యంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
శ్లోకం 16
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః ।
అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి ॥ 16 ॥
అర్థం: ఈ విధంగా ఏర్పడిన కర్మచక్రాన్ని అనుసరించని వ్యక్తి పాపజీవితం గడుపుతూ, ఇంద్రియసుఖాల్లో మునిగి వ్యర్థంగా జీవిస్తాడు.
శ్లోకం 17
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః ।
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే ॥ 17 ॥
అర్థం: తన ఆత్మలోనే ఆనందించే, తనలోనే సంతృప్తి పొందే వ్యక్తికి ప్రత్యేకంగా చేయవలసిన కర్మ ఏదీ ఉండదు.
శ్లోకం 18
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన ।
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః ॥ 18 ॥
అర్థం: అలాంటి జ్ఞానికి కర్మ చేయడం వల్ల ప్రత్యేక ప్రయోజనం లేదు; చేయకపోవడం వల్ల నష్టమూ లేదు. ఇతరులపై ఆధారపడవలసిన అవసరం కూడా లేదు.
శ్లోకం 19
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర ।
అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః ॥ 19 ॥
అర్థం: కాబట్టి ఫలాసక్తి లేకుండా ఎల్లప్పుడూ కర్తవ్యాన్ని చేయాలి. అలా కర్మచేసే వ్యక్తి పరమస్థితిని పొందుతాడు.
శ్లోకం 20
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః ।
లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి ॥ 20 ॥
అర్థం: జనకుడు వంటి మహారాజులు కర్మ ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు. సమాజహితం కోసం కూడా కర్తవ్యాన్ని చేయాలి.
శ్లోకం 21
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః ।
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే ॥ 21 ॥
అర్థం: గొప్పవారు ఎలా ప్రవర్తిస్తే, సాధారణ ప్రజలు కూడా అలాగే అనుసరిస్తారు. వారు ఏది ప్రమాణంగా చూపిస్తే, ప్రజలు దానినే అనుసరిస్తారు.
శ్లోకం 22
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన ।
నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి ॥ 22 ॥
అర్థం: మూడు లోకాలలో నాకు చేయవలసిన కర్తవ్యం ఏదీ లేదు. పొందవలసినది కూడా ఏదీ మిగలలేదు. అయినప్పటికీ నేను కర్మ చేస్తూనే ఉంటాను.
శ్లోకం 23
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః ।
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥ 23 ॥
అర్థం: నేను కర్మ చేయకుండా ఉంటే ప్రజలు నా మార్గాన్ని అనుసరించి కర్మలను విడిచిపెడతారు.
శ్లోకం 24
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ ।
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః ॥ 24 ॥
అర్థం: నేను కర్మ చేయకపోతే లోకవ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది. ప్రజలు తమ కర్తవ్యాలను వదిలేస్తారు. అందువల్ల సమాజానికి హాని కలుగుతుంది.
శ్లోకం 25
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత ।
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ ॥ 25 ॥
అర్థం: అజ్ఞానులు ఫలాసక్తితో కర్మ చేసినట్లే జ్ఞాని కూడా, కానీ ఆసక్తి లేకుండా, లోకహితం కోసం కర్మ చేయాలి.
శ్లోకం 26
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ ।
జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్ ॥ 26 ॥
అర్థం: కర్మలపై ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానులలో అయోమయం కలిగించకూడదు. జ్ఞాని తానే కర్మలను సక్రమంగా చేస్తూ వారిని కూడా కర్తవ్యానికి ప్రేరేపించాలి.
శ్లోకం 27
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః ।
అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే ॥ 27 ॥
అర్థం: అన్ని కర్మలు ప్రకృతి గుణాల వల్ల జరుగుతాయి. కానీ అహంకారంతో మోహించిన వ్యక్తి “నేనే కర్తను” అని భావిస్తాడు.
శ్లోకం 28
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః ।
గుణా గుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే ॥ 28 ॥
అర్థం: తత్త్వజ్ఞాని ప్రకృతి గుణాలే తమ తమ విషయాల్లో పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకుని వాటిపై ఆసక్తి చూపడు.
శ్లోకం 29
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు ।
తానకృత్స్నవిదో మందాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ॥ 29 ॥
అర్థం: ప్రకృతి గుణాల వల్ల మోహించినవారు కర్మలపై ఆసక్తి చూపుతారు. సంపూర్ణ జ్ఞాని వారిని అయోమయంలో పడవేయకుండా సరైన మార్గంలో నడిపించాలి.
శ్లోకం 30
మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా ।
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః ॥ 30 ॥
అర్థం: అన్ని కర్మలను నాకు అర్పించి, ఆత్మజ్ఞానంతో, ఆశలు మరియు మమకారం విడిచి, మానసిక కలత లేకుండా నీ కర్తవ్యాన్ని చేయు.
శ్లోకం 31
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః ।
శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః ॥ 31 ॥
అర్థం: నా ఈ బోధను విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా అనుసరించే వారు కర్మబంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
శ్లోకం 32
యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ ।
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః ॥ 32 ॥
అర్థం: నా బోధను అసూయతో తిరస్కరించి అనుసరించని వారు జ్ఞానంలో మోహానికి గురై తమను తాము నష్టపరచుకుంటారు.
శ్లోకం 33
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి ।
ప్రకృతిం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ॥ 33 ॥
అర్థం: జ్ఞాని కూడా తన స్వభావానికి అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తాడు. జీవులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తారు. బలవంతపు నియంత్రణ మాత్రమే ఏమి చేయగలదు?
శ్లోకం 34
ఇంద్రియస్యేంద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ ।
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపంథినౌ ॥ 34 ॥
అర్థం: ప్రతి ఇంద్రియ విషయంపై ఇష్టం, అయిష్టం ఉంటాయి. వాటికి లోబడకూడదు. అవే మన ఆధ్యాత్మిక మార్గానికి అడ్డంకులు.
శ్లోకం 35
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః ॥ 35 ॥
అర్థం: ఇతరుల కర్తవ్యాన్ని బాగా చేయడం కంటే, తన స్వధర్మాన్ని లోపాలతో చేసినా మేలే. స్వధర్మంలో మరణించడం కూడా శ్రేయస్కరం; పరధర్మం ప్రమాదకరం.
శ్లోకం 36
అర్జున ఉవాచ
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః ।
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః ॥ 36 ॥
అర్థం: అర్జునుడు అడిగాడు: మనిషి చేయకూడదని అనుకున్నా కూడా బలవంతంగా పాపకర్మ చేయడానికి కారణం ఏమిటి?
శ్లోకం 37
శ్రీభగవానువాచ
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః ।
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ॥ 37 ॥
అర్థం: శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు: కోరికే, దాని నుంచి పుట్టే క్రోధమే మనిషికి ప్రధాన శత్రువు. ఇది రజోగుణం నుంచి ఉద్భవిస్తుంది.
శ్లోకం 38
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ ।
యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్ ॥ 38 ॥
అర్థం: పొగ అగ్నిని, దుమ్ము అద్దాన్ని, గర్భం శిశువును కప్పినట్లుగా కోరిక జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుంది.
శ్లోకం 39
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా ।
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ ॥ 39 ॥
అర్థం: ఎప్పటికీ తృప్తి చెందని అగ్నిలాంటి కోరిక జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుంది. అది జ్ఞానికి నిత్యశత్రువు.
శ్లోకం 40
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే ।
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ ॥ 40 ॥
అర్థం: ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి కోరికకు నివాసస్థానాలు. వీటి ద్వారా కోరిక జ్ఞానాన్ని కప్పి జీవిని మోహానికి గురిచేస్తుంది.
శ్లోకం 41
తస్మాత్త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ ।
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ ॥ 41 ॥
అర్థం: కాబట్టి ముందుగా ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జ్ఞానం మరియు వివేకాన్ని నాశనం చేసే కోరికను జయించు.
శ్లోకం 42
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహురింద్రియేభ్యః పరం మనః ।
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ॥ 42 ॥
అర్థం: ఇంద్రియాల కంటే మనస్సు ఉన్నతమైనది; మనస్సు కంటే బుద్ధి ఉన్నతమైనది; బుద్ధి కంటే ఆత్మ మరింత ఉన్నతమైనది.
శ్లోకం 43
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా ।
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ ॥ 43 ॥
అర్థం: ఆత్మ బుద్ధికంటే ఉన్నతమైనదని తెలుసుకుని, ఆత్మబలంతో మనస్సును నియంత్రించి, జయించడానికి కష్టమైన కామరూపమైన శత్రువును జయించు.
🌺 3వ అధ్యాయం సారాంశం
కర్మను వదిలేయడం కాదు; ఫలితంపై ఆసక్తి లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయడమే కర్మయోగం. మనిషికి ప్రధాన శత్రువు కామం. కామం నుంచి క్రోధం, క్రోధం నుంచి మోహం, మోహం నుంచి జ్ఞాననాశనం కలుగుతాయి. కాబట్టి ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, తన స్వధర్మాన్ని నిస్వార్థంగా ఆచరించాలి.
Leave a Reply